• IMG_1553

Flóttafólk á réttindi - Viðtal við Elhadj As Sy

19. ágú. 2015

Evrópulönd geta ekki vísað frá sér ábyrgðinni á örlögum flóttafólks, sem nú streymir yfir Miðjarðarhafið frá stríðshrjáðum löndum á borð við Sýrland og Írak, segir framkvæmdastjóri Alþjóðasambands Rauða krossins og Rauða hálfmánans.
Viðtalið birtist í Fréttablaðinu 25. júní 2015

MANNÚÐARSTARF
„Við hörmum það sérstaklega að ekki hafi fundist neinar pólitískar lausnir á þessum pólitíska anda, sem hefur hrakið fólk á flótta í stórum stíl,“ segir Elhadjs As Sy, framkvæmdastjóri Alþjóðasambands Rauða krossins og Rauða hálfmánans.

Finnist ekki pólitískar lausnir á þeim átökum sem flóttafólkið er að flýja, sé vart við því að búast að flóttamannastraumnum linni. En hvernig hefur Rauða krossinum tekist að sinna þeim verkefnum, sem fylgja því að flóttafólk í heiminum er nú fleira en nokkru sinni fyrr?

„Í aðra röndina erum við afskaplega ánægð með það hve vel hefur gengið að virkja starfsemi Rauða krossins þar sem þörfin er brýnust,“ segir As Sy. „En á hinn bóginn erum við fyrst til að viðurkenna að andspænis þeim vanda sem við blasir þá hafa viðbrögð okkar engan veginn dugað til. Þess vegna höldum við áfram að kalla eftir alþjóðlegri samstöðu allra landa.“

Sérstaklega segir hann þó mikilvægt að flóttafólkinu verði gert kleift að snúa aftur til síns heima, „þannig að fólk geti í raun endurheimt virðingu sína sem fullgildir borgarar í landi sínu, í staðinn fyrir að vera á flótta og háð því að fá matarpakka og aðra neyðaraðstoð sem við getum veitt.“

Vernd og réttindi
Evrópusambandið kynnti nýlega aðgerðir gegn flóttamannastraumnum yfir Miðjarðarhafið, sem meðal annars ganga út á hernað gegn þeim sem smygla fólki yfir hafið. As Sy segist vonast til þess að Evrópusambandið láti ekki þar við sitja. „Málið er að smyglararnir finna bara aðrar leiðir og þær gætu orðið enn hættulegri fyrir flóttafólkið sjálft. Ef ætlunin er í alvöru að koma í veg fyrir smygl á fólki og koma í veg fyrir að fólk lendi í þessum skelfilegu aðstæðum, þá er auðvitað hægt að opna á aðrar leiðir með því að viðurkenna að flóttamenn eiga sér skýr réttindi í alþjóðalögum. Til dæmis með því að spyrja sig hvernig hægt sé að auðvelda hælisleitendum að fá úrlausn sinna mála, hvernig hægt sé að einfalda fólki að fá vegabréfsáritanir, og þá líka þannig að fólk geti bæði komist inn og farið út án þess að festast.“

Hann minnir á að flóttamenn séu ekkert nýtt fyrirbæri í sögunni. „Þetta hefur átt sér stað um allan heim, líka í Evrópu, og það er hægt að bregðast við með því að leggja áherslu á að vernda fólk og tryggja réttindi þess, frekar en að ætla að
leysa málið með einföldum inngripum.“

Ábyrgðin er víða
„Menn þurfa samt að átta sig á því að öll þessi lönd hafa brugðist flóttafólkinu, bæði þau lönd sem flóttamennirnir koma frá, þau lönd sem þeir ferðast um og svo þau lönd sem eru áfangastaðir þeirra. Við þurfum að skoða hvað hægt er að gera á öllum stöðum í þessu ferli,“ segir As Sy.

„Rauði krossinn hefur lagt áherslu á að veita fólki upplýsingar og vara það við blekkingum þeirra sem vilja græða á því. Við reynum að vara fólk við því að leggja upp í þetta ferðalag. En þegar fólk er svo komið af stað, þá þarf að huga að því hvað hægt sé að gera fyrir það á leiðinni. Það þarf að veita flóttafólkinu mannúðaraðstoð og líklega er einna mikilvægast að láta fólk ekki afskiptalaust þannig að það drukkni þegar það er komið út á hafið. Evrópulönd geta eflt leitar- og björgunarstörf sín. Ég held að fólk sé að átta sig á því hve mikilvægt það er. Evrópulönd geta líka tryggt flóttafólkinu betri vernd, og svo þegar flóttafólkið kemur að ströndum Evrópuríkja með vonir í brjósti þá geta Evrópulönd tekið á móti því af gestrisni og látið það njóta þeirra réttinda, sem flóttafólki eru tryggð. En allt þetta leysir upprunalöndin ekki alltaf undan ábyrgð. Sérstaklega ekki þau sem eru laus við styrjaldir.“

Verkefnin eru óþrjótandi
Flóttamannavandinn er þó engan veginn eina verkefnið, sem Rauði krossinn stendur frammi fyrir víða um heim.

„Satt að segja höfum við aldrei áður þurft að glíma við neyðarástand á jafn mörgum stöðum á sama tíma,“ segir As Sy. „Þegar saman koma áhrifin af loftslagsbreytingum, hlýnun jarðar og bágu ástandi í umhverfismálum þá eykst stöðugt hættan á náttúruhamförum. Víða er fólk illa undir slíkt búið og ekki er hægt að reikna með neinum fyrirvara til að grípa strax til aðgerða. Við getum staðið skyndilega frammi fyrir ástandi eins og kom upp í Nepal nýlega þegar jarðskjálfti reið þar yfir og sömuleiðis á Haítí fyrir nokkru. Þannig að vissulega eru verkefnin yfirþyrmandi, en einmitt þess vegna er þörfin meiri en nokkru sinni. Og þess vegna erum við að hittast hér til að efla samstarfið,“ segir As Sy, og vísar þar til tilefnis heimsóknar sinnar hingað til lands nú í vikunni, en hér er hann til þess að vera viðstaddur fund fulltrúa Rauða krossins frá tíu smáríkjum í Evrópu.

„Fulltrúar þessara landa hittust hér til að deila reynslu sinni af viðbrögðum við mannúðarvanda af öllu tagi. Það getur verið allt frá því að sinna veikburða fólki heima fyrir, öldruðum, sjúkum og heimilislausum, til þess að bregðast við neyðarástandi á borð við flóð eða eldgos eða jarðskjálfta. Smæð þessara tíu landa og ólíkar þarfir þeirra gera það að verkum að þau eru nú að bera saman bækur sínar og læra hvert af öðru. Ísland er nærri fullkominn staður til þess, vegna þess hve Íslandsdeild Rauða krossins á sér sterkar rætur í hreyfingunni auk þess sem hún hefur starfað með almannavörnum, þannig að frá sjónarhóli alþjóðasambandsins er líka mikilvægt að notfæra sér þessa reynslu til þess að sjá hvernig einstök þjóðríki taka þátt í alþjóðlegu samstarfi eins og til dæmis í Nepal.“

  • 60 milljónirmanna eru flóttamenn.
  • 4milljónir þeirra koma frá Sýrlandi.Flestir þeirra eru í nágrannalöndunum Tyrklandi, Líbanon, Jórdaníu og Írak.
  • Undanfarna 18 mánuði hafa meira en 320 þúsund manns reynt að komast yfir Miðjarðarhafi ð til Evrópuríkja í von um að fá þar hæli.
  • Meira en fimm þúsund þeirra létu lífið á leiðinni.Langflestir þeirra komust til Ítalíu eða Grikklands. Langflestir þeirra eru komnir frá Sýrlandi eða Erítreu.
     

Guðsteinn Bjarnason gudsteinn@frettabladid.is