„Við erum að sjá breytingar á því hvernig stríð eru háð,“ sagði Dr. Younis Al Khatib, forseti palestínska Rauða hálfmánans, í fyrirlestri sem hann hélt fyrir troðfullum sal af fólki í Þjóðminjasafni Íslands 3. september. Fjölgun árása á mannúðarstarfsmenn um allan heim, ekki síst á Gaza, væri til marks um þessa breytingu. „Og síðustu þrjú ár hafa árásir á þá verið gerðar vísvitandi.“

Dr. Al Khatib var staddur hér á landi í boði Rauða krossins á Íslandi dagana 1.-5. september og kom víða við í heimsókn sinni. Hann átti m.a. fundi með forseta Íslands, utanríkisráðherra og ráðuneytisstjóra utanríkisráðuneytisins sem og utanríkismálanefnd, þróunarsamvinnunefnd og landsnefnd um mannúðarrétt. Þá var hann viðstaddur sýningu á kvikmyndinni The Voice of Hind Rajab í Bíó Paradís og svaraði spurningum áhorfenda að sýningu lokinni.

Hvert sem dr. Al Khatib fór vakti hann athygli á þeim hrikalegu aðstæðum sem blasa við almenningi og starfsmönnum og sjálfboðaliðum Rauða hálfmánans á Gaza og í auknum mæli einnig á Vesturbakkanum.

„Við ræddum mikilvægt mannúðarstarf samtakanna við afar krefjandi aðstæður og það ómetanlega hlutverk sem heilbrigðisstarfsfólk og hjálparstarfsmenn gegna við að styðja fólk í neyð,“ sagði Halla Tómasdóttir, forseti Íslands og verndari Rauða krossins á Íslandi, eftir fund þeirra. „Á tímum sem kalla á samkennd, samvinnu og virðingu fyrir mannlegri reisn er mikilvægt að hlusta á reynslu þeirra sem starfa í fremstu víglínu mannúðaraðstoðar. Samtöl sem þessi minna okkur á mikilvægi þess að standa vörð um mannúð og von, sérstaklega þegar mest reynir á. Ég þakka fyrir komuna og gott samtal á Bessastöðum.“

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra sagði það hafa verið heiður að hitta dr. Al Khatib. „Ég ítrekaði stuðning okkar Íslendinga við fólkið í Palestínu sem hefur þurft að búa við hörmungar, hvort sem það er á Gaza eða Vesturbakkanum þar sem framganga Ísraelshers er ólíðandi,“ skrifaði ráðherrann á samfélagsmiðla í kjölfar fundarins.

Martin Eyjólfsson, ráðuneytisstjóri í utanríkisráðuneytinu, var á sömu nótum í erindi sem hann flutti á hádegisfundinum í Þjóðminjasafninu. „Engum dylst að staðan í Palestínu er hrikaleg og þjáningar almennings þar eru ólíðandi.“

Hann rifjaði upp að Ísland hefur fordæmt kerfisbundin brot Ísraels á þjóðarrétti, þar með talið mannúðarrétti. Þetta sé í samræmi við þingsályktun Alþingis frá 9. nóvember 2023. „Á þeim grundvelli hafa stjórnvöld kallað eftir skilyrðislausri virðingu fyrir alþjóðalögum, tafarlausu vopnahléi og óheftu aðgengi mannúðaraðstoðar til fólks í neyð,“ sagði Martin. „Þrátt fyrir þetta eru ennþá takmarkanir á þessu aðgengi inn á Gaza, hjálparstarfsfólk og sjúkrahús eru enn í hættu vegna ítrekaðra loftárása og algjört virðingarleysi sýnt fyrir tilveru almennra borgara.“

Martin áréttaði sérstaklega mikilvægi mannúðarréttarins. „Jafnvel í stríði gilda lög.“ Aldrei í sögunni hafi verið jafn hættulegt að vera mannúðarstarfsmaður. „Fólk eins og dr. Younis hjá palestínska Rauða hálfmánanum leggur líf sitt í hættu á hverjum degi til að veita þeim sem mest þurfa á að halda vernd, heilbrigðisþjónustu og von. Þau spyrja ekki um pólitískar skoðanir, þau fara ekki í manngreinarálit, þau starfa samkvæmt þeirri einföldu en djúpu sannfæringu að öll mannslíf séu jafnverðmæt. Fyrir það, dr. Younis, vil ég færa þér mínar dýpstu þakkir fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands.“

Dr. Al Khatib sagðist í ræðu sinni telja að allir hafi af heilindum stutt vopnahlé á Gaza. „En manstu hvenær vopnahléð hófst?“ spurði hann þau sem mætt voru til að hlýða á hann í Þjóðminjasafninu. Það mátti sjá marga viðstaddra hrista höfuðið. „Það var í október í fyrra. Fyrir ellefu mánuðum.“

Fyrir starfsfólk og sjálfboðaliða palestínska Rauða hálfmánans hafi vopnahléð litlu breytt. „Við höfum verið jafn upptekin og á stríðstímanum,“ sagði hann. Undanfarna 11 mánuði hafi meira en 1.300 Palestínumenn verið drepnir. Einhverjir séu að reyna að endurskilgreina hvað felst í vopnahléi. Það megi ekki takast. „Vopnahlé er algjört hlé á beitingu vopna, ekki að drepa færra fólk.“

Enn standa miklar hindranir í vegi fyrir því að koma hjálpargöngum inn á Gaza. Sem dæmi hefðu 35 sjúkrabílar staðið í ár handan landamæranna í Egyptalandi og kæmust hvergi. Á Vesturbakkanum væri vatnsskortur orðinn stórt vandamál ofan á margvíslegan annan skort, svo sem á lyfjum. Þúsund farartálmar af ýmsu tagi, m.a. nú síðast læst járnhlið, hindra alla för fólks milli þorpa og borga. Fólk í leit að læknishjálp, ungbörn og konur í barnsnauð, deyr við hliðin.

„Við hjá palestínska Rauða hálfmánanum getum vissulega verið stolt af því sem við höfum þó náð að gera síðustu ár,“ sagði dr. Al Khatib um alla þá mannúðaraðstoð sem félagið hefur veitt, m.a. með stuðningi íslenska utanríkisráðuneytisins og Rauða krossins á Íslandi. „En þetta á ekki að vera svona. Það á ekki að vera þannig að umheimurinn venjist því að sjá myndir [af þjáningum fólks] og að Palestínumenn verði ekkert nema tölur á blaði.“ Mörgum Palestínumönnum finnist eins og alþjóðasamfélagið hafi brugðist þeim.

„Við getum ekki og eigum ekki að sætta okkur við heim þar sem alþjóðleg mannúðarlög eru ekki virt,“ sagði Ingibjörg Halldórsdóttir, framkvæmdastjóri Rauða krossins á Íslandi, í lokaorðum sínum á hádegisfundinum í Þjóðminjasafninu. Ingibjörg fylgdi dr. Al Khatib á marga þá fundi sem hann átti með ráðamönnum í heimsókn hans.

„Forseti Alþjóðaráðs Rauða krossins sagði fyrir rúmu ári að ástandið á Gaza væri verra en helvíti á jörðu. Og við verðum að horfast í augu við að ástandið þar, þrátt fyrir vopnahlé, er enn skelfilegt og með öllu ólíðandi.“

Alþjóðleg mannúðarlög eru skýr:

Almennir borgarar eru ekki skotmörk.

Hjálparstarfsfólk eru ekki skotmörk.

Sjúkrabílar eru ekki skotmörk.

Borgaralegir innviðir eru ekki skotmörk.

Almennir borgarar eiga rétt á óhindraðri og öruggri mannúðaraðstoð. Þeir eiga rétt á heilbrigðisþjónustu, hreinu vatni, næringu og ásættanlegu skjóli.

„Ég segi því aftur: Alþjóðleg mannúðarlög verður að virða,“ lauk Ingibjörg máli sínu á að ítreka. „Alþjóðasamfélagið verður að þrýsta á um að þau séu virt. Við öll, og þar með talið líka við á litla Íslandi, verðum að sameinast í því verkefni. Þjáningum verður að linna.“