Fara á efnissvæði
EN 0
Mínar síður Styrkja

Vertu klár þegar á reynir

Mikilvægt er að öll heimili á Íslandi geti komist af í að minnsta kosti þrjá daga í hættuástandi.

Hættuástand getur skapast með skömmum fyrirvara, til dæmis vegna rafmagnsleysis, vatnsleysis, óveðurs, eldsvoða eða náttúruvár. Þá er mikilvægt að heimili geti verið sjálfbjarga fyrstu dagana, á meðan viðbragðsaðilar sinna þeim sem mest vantar aðstoð.

3 dagar - Ertu klár?

Undirbúningur snýst um tvo lykilþætti:

🧰 3 dagar – viðlagakassi

Viðlagakassinn inniheldur helstu nauðsynjar sem þú og fjölskylda þín þurfið til að vera heima í að minnsta kosti þrjá daga, svo sem mat, vatn, lyf og búnað.

🏠 Heimilisáætlun

Heimilisáætlun snýst um að vera með skýra mynd af því hvernig heimilið bregst við hættuástandi. Það felur meðal annars í sér að ákveða:

  • hvar heimilisfólk hittist
  • hver ber ábyrgð á hverju
  • hvað á að taka með sér ef rýma þarf heimilið

Viðlagakassinn og heimilisáætlunin er sitt hvor undirbúningurinn, en báðir eru mjög mikilvægir.

Af hverju skiptir undirbúningur máli?

Með því að vera undirbúin og geta bjargað okkur sjálf í 3 daga þá:

  • léttum við álag af viðbragðsaðilum
  • tryggjum að hjálp nýtist þeim sem þurfa mest á henni að halda
  • aukum öryggi, ró og yfirsýn þegar á reynir

Því betur sem við erum undirbúin, því markvissari verða viðbrögðin.

Hvernig á ég að byrja?

Við mælum við með að þú byrjir á „3 dögum – viðlagakassa“. Í kjölfarið skaltu skoða heimilisáætlunina og að lokum athuga hvort þú sért klár í „Ertu klár?“ sjálfsprófinu.

3 dagar – Viðlagakassinn

Viðlagakassinn inniheldur helstu nauðsynjar sem að þú og fjölskylda þín þurfið til að vera heima í minnsta kosti 3 daga.

Viðlagakassi - listi 

Ekki þarf að geyma alla hlutina í kassanum, en mikilvægt er að þeir séu tiltækir á heimilinu.

Nánar um viðlagakassann:

Vatn

Mikilvægt er að eiga nóg af vatni, að lágmarki 3 lítra á mann á dag. Vatn geymist í 1 ár í lofttæmdum umbúðum. Mikilvægt er að fylgjast með vatnsbirgðum og endurnýja reglulega. Einnig þarf að huga að vatni t.d. til að getað sturtað niður.

Ljós

Vasaljós og rafhlöður. Ekki geyma rafhlöðurnar í vasaljósinu, geymdu þau sér og endurnýjaðu reglulega. Einnig er gott að eiga kerti og eldspýtur eða kveikjara.

Reiðufé

Hafa skal reiðufé til taks, þar sem greiðslukort og hraðbankar gætu orðið óvirkir. Reiðuféð ætti að duga í a.m.k. þrjá daga.

Matur

Huga þarf að mat fyrir alla á heimilinu, bæði fólk og dýr. Dósamatur og þurrmeti með langt geymsluþol, eins og pasta og núðlur, henta vel í rafmagnsleysi. Mikilvægt er að hafa dósaopnara tiltækan.

Gaseldunartæki

Prímus, gashella eða grill er gagnlegt í rafmagnsleysi. Mikilvægt er að eiga búnað til að geta hitað mat og þá þarf líka að eiga gas.

Útvarp

Í rafmagnsleysi getur útvarpið orðið okkar besti vinur – bæði til að fylgjast með upplýsingum og til afþreyingar. Því er mikilvægt að eiga útvarp sem er upptrekkjanlegt eða sem gengur fyrir rafhlöðum, og eiga rafhlöður til.

Lyf

Bæði þau sem tekin eru daglega og verkjalyf.

Hreinlætisvörur

Tannburstar, tannkrem, klósettpappír, bleiur, tíðarvörur, blautklútar, pokar fyrir persónulegt hreinlæti, sápur og sjámpó.

Hleðslutæki

Mikilvægt er að eiga til hleðslutæki og þess auki hlaðinn hleðslubanka til taks.

Skyndihjálpartaska

Skyndihjálpartaska er grundvallaratriði í öryggi heimilisins og ætti alltaf að vera til taks.

Fjölnotaverkfæri/viðgerðarlímband

Gott er að eiga fjölnotaverkfæri og sterkt viðgerðarlímband til að geta brugðist við minni háttar skemmdum, til dæmis í óveðri.

Gæludýr

Gæludýr þurfa líka mat og vatn, og gott er að eiga búr ef rýma þarf heimilið.

Pappírar og skjöl

Mikilvægt er að passa vel upp á skilríki á borð við vegabréf og ökuskírteini, sem og önnur mikilvæg skjöl.

Börn

Mikilvægt er að leyfa börnum að taka þátt í undirbúningnum, þar sem þau hafa sínar eigin þarfir. Gott er að spyrja þau hvað þau myndu vilja taka með sér ef til rýmingar kæmi.

Ef að heitt vatn eða upphitun húsa skerðist:

  • Tryggið að hurðir og gluggar séu vel lokaðir og dragið fyrir. Til að koma fyrir varmatap er mögulegt að verja glugga með teppum eða dýnum.
  • Minnkið umgang um útihurðir og fylgist sérstaklega vel með inntaksrýmum og heitavatnsgrindum, þar sem þau eru viðkvæmust fyrir kulda.
  • Veljið eitt aðalrými og haldið ykkur mest þar. Gott er að sofa saman í rými þar sem varmi helst betur í litlum rýmum. Nýtið svefnpoka, gott ráð er að hita vatn og setja í hitapoka eða  2 lítra flöskur og setja undir sæng til að halda á hita.
  • Hafið í huga að rafmagn getur orðið af skornum skammti; fylgist vel með fyrirmælum yfirvalda varðandi notkun rafknúinna hitablásara.

Heimilisáætlun

Heimilisáætlun útfyllanlegt eyðublað

Af hverju þarf ég heimilisáætlun?

Heimilisáætlun er einföld leið til að skapa ró og draga úr streitu í hættuástandi. Markmiðið er að auka öryggi með því að öll á heimili séu með áætlun um hvernig bregðast skuli við hættuástandi. Slík atvik gætu t.d. verið eldsvoði, rafmagnsleysi eða náttúruvá.

Ræðið saman heima:

  • Hvar er heimilisfólk yfir daginn (vinna, skóli, leikskóli)?
  • Hvernig erum við undirbúin ef samband rofnar tímabundið (t.d. net, sími, rafmagn)?
  • Hvað tökum við með okkur ef rýma þarf heimilið? [sjá lista í pdf]
  • Hver á að gera hvað? T.d. hver sækir börn í skóla, hver hugsar um gæludýrin, gengur frá heimilinu og svo framvegis.

Mikilvægt er að öll á heimilinu taki þátt í gerð áætlunarinnar og að hún sé endurskoðuð reglulega.

Hvar hittumst við?

Heimilisfólk fylgir fyrst og fremst leiðbeiningum yfirvalda og þeirri áætlun sem heimilið hefur sett sér.


Það geta komið upp aðstæður þar sem heimilisfólk er á mismunandi stöðum þegar eitthvað gerist, í vinnu, skóla, leikskóla o.s.frv. Ábyrgðaraðilar ákveða hlutverk sín, hver ber ábyrgð á hverju (t.d. hver sækir börn, hugar að ættingjum sem þurfa aðstoð). Sumir gegna störfum þar sem ekki er hægt að komast frá og því þarf skipulag að taka mið að því (t.d. kennarar, heilbrigðisstarfsfólk).


Gott er að hafa áætlun um hvar er hægt að gista utan þíns svæðis. Ef það er ekki mögulegt, þá eru fjöldahjálparstöðvar opnaðar í hættuástandi.

  • Hvar hittumst við fyrir utan heimilið, t.d í eldsvoða?
  • Hvar hittumst við utan hverfis, til dæmis hjá ættingjum, vinum eða fjöldahjálparstöð.

Ef boð kemur um rýmingu:

  1. Fylgið leiðbeiningum yfirvalda.
  2. Takið með nauðsynlega hluti svo sem skilríki, lyf, hlý föt.
  3. Gangið frá heimilinu áður en lagt er af stað: slökkvið á raftækjum, skrúfið fyrir vatn, tryggið að hiti sé á húsinu, athugið matvæli og læsið á eftir ykkur.
  4. Farið á fyrirfram ákveðinn stað.

Mælt er með að undirbúa neyðartösku sem inniheldur nauðsynlega hluti til þess að dvelja utan heimilis svo sem lyf, fatnað og hreinlætisvörur.

Börn í skóla og leikskóla:

  • Skólar og leikskólar fylgja sínum viðbragðsáætlunum.

Gott er að:

  • Vita hver er í fjölskyldunni er tengiliður [SL5.1]skóla eða leikskóla.
  • Vita hvejir mega sækja barnið.

Ef síma- eða netsamband er takmarkað:

  • Haldið kyrru fyrir á öruggum stað og fylgist með fyrirmælum stjórnvalda í fjölmiðlum.
  • Látið vita af staðsetningu ykkar þegar samband næst.
  • Ef rýma þarf fer heimilisfólk á fyrirfram ákveðinn stað ef mögulegt.

Ung börn:

  • Hugaðu að sérþörfum barna á heimilinu, t.d. bleiur, þurrmjólk og sérfæði ef ofnæmi
  • Gott getur verið að taka með uppáhalds leikföng.

Gæludýr:

  • Hafið með fóður og vatn til nokkurra daga.
  • Hugsa fyrir flutningi á gæludýrum (búr).

Annað:

  • Hafa reiðufé til þriggja daga.
  • Gæta þess að tryggingarmál fjölskyldunnar séu í lagi.
  • Vitið hvar mikilvæg skjöl eru geymd, svo sem vegabréf og ökuskírteini.
  • Undirbúið lista yfir hluti sem eru þér óbætanlegir, annað hvort vegna verðmætis eða tilfinningalegs gildis, svo þú vitir hvað þú vilt taka ef rýma þarf heimilið.

Geymið heimilisáætlunina:

  • Hafið áætlunina á aðgengilegum stað.
  • Farið yfir hana reglulega og uppfærið ef nauðsynlegt er.

Andlegur undirbúningur

Andleg og líkamleg viðbrögð við áföllum

Viðbrögð fólks við áföllum geta verið mismunandi og ráðast meðal annars af eðli atburðarins og því hvernig okkur gengur að takast á við aðstæður.

Algeng viðbrögð geta verið:

  • Svefnleysi, höfuðverkur eða vöðvaverkir.
  • Hröður hjartsláttur eða ógleði.
  • Kvíði, reiði, leiði eða samviskubit.
  • Slök einbeiting eða forðun.
  • Dofi eða einangrun.
  • Aukin áfengis- eða lyfjaneysla.

Þetta eru eðlileg viðbrögð við óeðlilegum aðstæðum.

Hvað getur hjálpað?

  • Halda daglegri rútínu og gera það sem veitir ánægju.
  • Borða hollan mat, sofa reglulega og hreyfa sig.
  • Þiggja aðstoð og tala við aðra.
  • Leyfa sér að líða stundum illa og syrgja.
  • Taka eitt skref í einu.
  • Forðast að nota áfengi eða lyf til að dempa líðan.

Börn og áföll

Börn bregðast oft öðruvísi við áföllum en fullorðnir. Líðan þeirra getur sveiflast og breyst hratt – til dæmis úr sorg yfir í leik og gleði.

Algeng viðbrögð barna:

  • Aukin þörf fyrir nánd og umönnun.
  • Aðskilnaðarkvíði.
  • Árásargirni gagnvart ummönnunaraðilum eða öðrum börnum.
  • Afturhvarf í ungbarnahegðun (t.d. sjúga þumal, væta rúmið, sofa illa).

Hvað getur hjálpað börnum?

  • Sýnið ró og öryggi þar sem börn taka oft mið að líðan fullorðinna.
  • Haldið rútínu eins og hægt er.
  • Veitið nánd og hlustið á börnin.
  • Útskýrið aðstæður á einfaldan og heiðarlegan hátt.
  • Hugið að grunnþörfum (svefni, næringu, vökva).
  • Leyfið leik og gleði.

Rýming

Rýming er þegar fólk þarf að yfirgefa heimili sitt til að tryggja öryggi sitt.

Hvenær er rýmt?

  • þegar yfirvöld gefa fyrirmæli
  • þegar áframhaldandi dvöl er hættuleg

Ef boð kemur um rýmingu:

  1. Fylgið leiðbeiningum yfirvalda
  2. Taka með nauðsynlega hluti svo sem skilríki, lyf, hlý föt (sjá lista hér heimilisáætlun)
  3. Tryggið að áður en heimilið er yfirgefið að slökkt sé á öllum raftækjum, hiti sé á húsinu, skrúfað sé fyrir vatn og útidyrahurðir læstar.
  4. Farið á fyrirfram ákveðinn stað.

Hvað tek ég með mér?

  • Sjá kafla um heimilisáætlun

Hvar fæ ég upplýsingar?

  • Fylgjast með fyrirmælum yfirvalda í í fjölmiðlum – útvarp, internet, sjónvarp

Gagnlegir hlekkir

Mikilvæg símanúmer

  • Hjálparsími Rauða krossins – 1717 (ráðgjöf og stuðningur fyrir almenning)
  • Vegagerðin – 1777 (upplýsingar um færð og vegalokanir)
  • Neyðarlínan – 112 🚨 Einungis fyrir neyðartilvik – ekki til almennra upplýsinga

Upplýsingar um almannavarnir

Veður og náttúruvá

Loftgæði og náttúruvá

Veitur og innviðir

Sálrænn stuðningur

Vatnslaust

Þetta Verkefni Er Styrkt Af