Innanlandsstarf

Úr einu hestafli í 180 á tæpri öld

06. janúar 2026

Fyrir rúmri öld voru sjúklingar í Reykjavík fluttir í hestvagni á sjúkrahús. Svo kom fyrsti sjúkrabílinn og sá næsti var keyptur af Rauða krossinum sem hefur haft rekstur sjúkrabíla á Íslandi með höndum allar götur síðan.

Í ár eru jólamerkimiðar Rauða krossins skreyttir myndum sem Strik Studio teiknaði við gerð auglýsingar í tilefni af aldarafmæli Rauða krossins á Íslandi. Á þeim má sjá úrval verkefna sem félagið hefur sinnt í gegnum tíðina, m.a. er meðfylgjandi mynd sem varpar ljósi á sögu sjúkraflutninga hér á landi. Mynd: Strik Studio

Rauði krossinn hefur útvegað og rekið sjúkrabíla landsins allt frá árinu 1926. Á þeim tíma hefur hestöflunum sem notuð eru til sjúkraflutninga heldur betur fjölgað.

Lítum til fortíðar:

Sjúkraflutningar í Reykjavík fóru þannig fram um og eftir aldamótin 1900 að ef sjúklingur gat ekki komist hjálparlaust undir læknishendur var hann borinn í lokaðri sjúkrakistu, svokallaðri „körfu“, oftast af sex mönnum. „Álengdar leit þessi flutningur út eins og líkfylgd því að á eftir gengu oft aðstandendur og forvitinn götulýður og var það niðurlægjandi fyrir fólk að vera þannig borið um götur bæjarins,“ skrifar Guðjón Friðriksson sagnfræðingur í 100 ára sögu Rauða krossins á Íslandi sem kom út á afmælisárinu 2024.

Árið 1917 kom Landakotsspítali sér upp lokuðum hestvagni með fjaðrabúnaði til sjúkraflutninga. Hægt var að fá vagninn lánaðan en aðstandendur urðu sjálfir að leggja til hesta. Var þá oftast leitað til Slökkviliðs Reykjavíkur sem hafði tiltæka vel tamin hross. Þar af leiðandi kom það oftar en ekki í hlut brunavarða að annast sjúkraflutninga, hefð sem hefur haldist síðan.

Sjúkrabílar Rauða krossins og bílstjórar þeirra við Slökkvistöðina í Tjarnargötu árið 1944.

Og svo kom bíllinn

Bæjarstjórn Reykjavíkur keypti fyrsta eiginlega sjúkrabíl landsins árið 1921 og sá Slökkvilið Reykjavíkur um rekstur hans. Fljótt var ljóst að sárlega vantaði bíl sem gæti sótt sjúklinga utan Reykjavíkur og nágrennis. Og þá var komið að þætti Rauða krossins í rekstri sjúkrabíla. Félagið keypti sinn fyrsta sjúkrabíl árið 1926. Sá bíll var vel útbúinn á þess tíma mælikvarða og gat flutt tvo sjúklinga í einu. Eftir þau kaup varð útvegun og rekstur sjúkrabíla eitt helsta verkefni Rauða krossins.

Lestu allt um jólamerkimiða Rauða krossins hér. Myndir úr starfi Rauða krossins síðustu hundrað árin prýddu miðana í þetta sinn. Viljir þú styrkja innanlands starf félagsins er þér velkomið að greiða valgreiðsluseðil frá Rauða krossinum í heimabanka þínum.